dinsdag 6 september 2016

Steve Keen: We moeten de private schuldenberg uitvegen



Opmerkingen bij het artikel van
We moeten de private schuldenberg uitvegen

Hier kunt u het bewuste artikel vinden:







Kortom allemaal opmerkingen die er wel iets mee te maken hebben maar het probleem niet oplossen, waar je verder helemaal niets mee kunt en die ook geen inzicht opleveren en af en toe zelfs niet aangeven welk probleem ze oplossen.

'De overheidsschulden zijn niet het probleem. Pas als de schulden bij de gezinnen en de bedrijven verkleinen, zal de groei terugkeren'
Hieruit distilleren we het probleem: Kennelijk is de groei te laag. Maar te laag voor wat. Te laag om te technologische groei bij te houden of zo wie zo te laag omdat we een inhaalslag moeten maken om op het gewenste GDP level te komen. Om dat te kunnen bepalen moeten we de technologische groei kennen en het gewenste GDP level. Het eerste is weliswaar niet erg precies maar toch wel redelijk op historische cijfers te prognosticeren. Het GDP level kan binnen zekere grenzen vrij worden gekozen. We kunnen immers het totaalaantal uren kiezen dat we willen werken. Omgekeerd geredeneerd betekent het dat het streven naar een zeker GDP level al dan niet met groei fundamenteel intrinsiek niet zo’n zinvolle uitspraak is. Wat wel theoretisch optimaal is te bepalen is het GDP per gewerkte tijdseenheid (bv. uren). Dat optimum kan nog een beetje worden beïnvloed hoe en met welke smaak we willen optimaliseren afhankelijk van de voorkeur die de mensen en bedrijven hebben (salaris eisen, eisen voor rendabiliteit van bedrijven).










Als de schulden zo hoog zijn als nu, dan zal er weinig tot geen door krediet gedreven groei zijn'. Kennelijk worden hier de private schulden bedoeld, want die van de overheid neemt met de voorgestelde maatregel toe waardoor de private schulden dus lager kunnen worden. Je zou ook kunnen zeggen dat de private deposito’s hoger worden. Maar als private financiële buffers groter worden ligt het eerder in de verwachting dat individuele schulden gaan toenemen, gecompenseerd door nog grotere deposito’s elders in de private sector. Dus voor individuele gevallen levert het geen reductie op, integendeel. Er is maar een manier om schulden van huishoudens terug te dringen en dat is regulering op microniveau en het is maar de vraag of dat in zijn algemeenheid verstandig is.
Redenaties om schulden te reduceren zijn erg populair. In feite is er maar een reden te bedenken waarom een schuld te hoog is en die ligt op microniveau. Als een individu of entiteit niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen is de schuld in feite te hoog en anders niet. Als dat zich voordoet kun je als oplossing die schuld kwijtschelden op microniveau. Verkapt gebeurt dat op macroniveau ook via de geldontwaarding. Een basisbedrag of basisinkomen uitdelen zijn beide vormen van nivellering via een belastingverlaging.



We moeten de private schulden verlagen, zodat de kredietgroei weer een substantieel deel van de vraag kan uitmaken’, heeft meer weg van een noodmaatregel om de economie weer op de rails te krijgen. In een stabiel groeiende economie heeft kredietgroei echter niets met de vraag te maken. Wel is het zo dat kredietgroei, de groei van de economie en de groei van de vraag idealiter even groot zullen, maar dat is een ander verhaal.

Kortom, ik vind dat veel opmerkingen geen houdt snijden en ronduit fout zijn. En de verschillen zitten niet eens in de zachte, behavior-economic component, maar in die paar formules die in de economie wel altijd geldig zijn zonder compromissen. Dat er vanuit theoretisch oogpunt altijd geld genoeg is laat zien dat een oplossing mogelijk is. Je kunt zelfs aantonen dat zoiets met een laag percentage werklozen te verwezenlijken is en zelfs onder dynamische omstandigheden. Nu moeten we nog de wil tonen om dat te verwezenlijken. Het zou mooi zijn als kabinetten zouden worden afgerekend op het reduceren van het werkloosheid percentage tot slechts luttele procenten. Zoveel mogelijk mensen die een zinvolle bijdrage leveren aan de samenleving dat lijkt me een betere insteek dan meer groei, wat kan een mens tenslotte nog meer doen dan zijn best.

Literatuur
de la Fonteijne, Marcel R., 2014, An Inconsistency in using Stock Flow Consistency in Modelling the Monetary Profit Paradox, Economics: The Open-Access, Open-Assessment E-Journal, 8 (2014-15): 1—7. http://dx.doi.org/10.5018/economics-ejournal.ja.2014-15

zondag 15 mei 2016

Zorgen over de arbeidsmarkt?

Volgens Ineke Dezentjé Hamming (FME) moet de overheid met een structureel plan komen om er meer  banen bij de industrie bij te krijgen. Maar ze zegt ook dat de overheid heeft geprobeerd met sector plannen tot een conjuncturele oplossing te komen en vervolgt met: de overheid kan geen banen maken. Kortom wat is het nou wel of niet.

Wat mij betreft is het duidelijk: de overheid doet het niet, maar zou het eigenlijk wel moeten doen en is ook de enige die het kan doen. De trieste werkelijkheid is dat de politieke wil ontbreekt.

In een aantal sectoren is natuurlijk wel een mismatch en daar moet je zeker iets aan proberen te doen.
Het neemt echter niet weg dat het merendeel van de werklozen en verborgen werklozen structureel van aard is. En helaas pindakaas de enige die daar wat aan kan doen is de overheid door het aan passen van de macro economische spelregels en op die manier de binnenlandse groei aan te zwengelen. Niet door de geldkraan open te draaien en een budgettair gat te creëren, maar om naast de technologische groei een extra groei te genereren die de werkloosheid zal verminderen.

Politici moeten worden afgerekend op het behalen van een dergelijke doel.

dinsdag 3 mei 2016

Lonen omhoog als panacee voor alle problemen: Really?



Afgelopen vrijdag groot in de Telegraaf, tijd om na jaren van loonmatiging, ingezet door het akkoord van Wassenaar, is het nu weer tijd voor loonstijging althans volgens de economen Wim Boonstra, Steven Brakman en Robin Fransman. Het is trouwens een prima idee om onze Europese concurrentie positie te verslechteren om zo tenminste 1 Nederland Europese onevenwichtigheid te verminderen, maar dat kan ook door het algemene prijspeil te verhogen. Dus behalve de loonstijging krijgen we dan ook een verhoging van het bruto rendement op kapitaal, omdat ondernemers nu eenmaal aan hun rendement op kapitaal gewend zijn en met minder geen genoegen gaan nemen. Waar dan het evenwicht komt te liggen weet natuurlijk ook geen mens, maar de DNB heeft het doorgerekend. En de DNB krijgt hiermee natuurlijk wel het inflatie percentage omhoog en dat is waarschijnlijk ook het hoofddoel. Een plezierig positief neveneffect is dat er dan per jaar minstens 30 mld. minder aan buitenlandse financiële activa verdampt, waar we al decennia lang last van hebben en waarvan geen mens precies begrijpt waar het blijft. De verminderde export op de betalingsbalans moeten we dan maar omzetten in binnenlandse bestedingen.

Robin Fransman komt in zijn boek ‘Sparen is geen Deugd’ ook met een aantal oplossingen. De fouten of minstens slordige redenaties in zijn betoog zijn echter zo talrijk dat zelfs een kritiek van prof. Harrie Verbon https://www.ftm.nl/artikelen/sparen-geen-deugd-maar-ook-geen-ramp moeilijk leesbaar wordt. Bijna al die fouten zijn weer terug te voeren op de spaarparadox en daar ging het nou juist net over. Ik ga maar niet verder in op de formule r>g die ook door Piketty wordt misbruikt, want dat slaat de plank volledig mis zowel bij Verbon als Piketty in zijn ‘Capital in the Twenty-First Century’. Voor degenen onder u die geinteresseerd zijn in mijn kritiek op r>g, zie 2014 10 20 The (F)Laws of Piketty's Capitalism: A Fundamental Approach.

Wat mij betreft moet er maar 1 ding centraal staan en dat is de werkgelegenheid. Laten we zeggen 1 miljoen banen erbij binnen 2 à 3 jaar. Ik ben benieuwd of dat uit de recente berekeningen van de DNB kwam.

Het boekwerk  ‘Kansrijk Arbeidsmarktbeleid’ levert een teleurstellend resultaat op voor wat betreft de werkgelegenheid en arbeidseconoom Jan van Oers zegt dat de enige mogelijkheid om de werkloosheid te reduceren economische groei is . Dat is bijna hetzelfde als te voorspellen dat het licht aangaat als je de schakelaar in de aan stand zet. Hiermee verklaar je dus echt helemaal niets.

Maar goed, even terug naar alleen lonen verhogen door op de Arbeid Inkomen Quote te sturen. Daarmee verschuift natuurlijk het evenwicht naar een hoger Bbp en een hogere capital to income ratio, terwijl de consumptiequote minder wordt neemt de consumptie iets toe, de investeringsquote neemt toe, capital share neemt af en het rendement op kapitaal wordt lager. E.e.a. is met een simpel 2 sector model aan te tonen. Ook als je slechts de verhoging van de lonen doorberekend in de prijzen.
Op theoretische gronden kun je stellen dat bij elke work share er een evenwicht oplossing mogelijk is. Dat betekent ook dat als we nu niet iedereen aan het werk kunnen krijgen dat dat hoogstwaarschijnlijk op een ander niveau van de work share ook niet zal lukken. Hoewel je in eerste instantie zou denken dat de bestedingsruimte van consumenten groter wordt en de reële consumptie toe gaat nemen, is het maar de vraag of dat echt zo gaat uitpakken. Misschien op de korte termijn, maar zeker niet op de langere termijn. Natuurlijk wel als de arbeidsproductiviteit toeneemt, maar niet door bovengenoemde verandering alleen.

Wil je, zoals het kabinet beweert, echt iets doen aan de werkloosheid en het percentage terugbrengen tot onder de 3 à 4 % en meteen alle latente werkzoekenden, alle ontmoedigden, alle jeugdwerklozen, alle ouderen die willen werken en alle asielzoekers aan een baan helpen dan moet er meer gebeuren dan een loonsverhoging, banenmarkten, lerend werken, nieuwe productinnovaties, belasting wijzigingen, enz.
Maar als het kabinet zegt dat na te streven, maar het niet om wat voor reden het de afgelopen (tientallen) jaren niet op een systematische wijze die richting weet uit te sturen, dan hebben ze daar kennelijk geen instrumenten voor, noch het benodigde macro economisch inzicht. En ik noem hier het kabinet, maar lees eigenlijk kabinet incluis alle adviserende instanties zoals ministeries, CPB, DNB, SCP, WRR, SEO, SER, universiteiten, enz.

Dat is dan de huidige stand van zaken wat betreft onze macro economisch kennis. Over elkaar heen buitelende advies instanties, hoogleraren en politici. Niet alleen de politici hebben geen vertrouwen meer in de economische voorspellingen en oplossingen, zelfs de economen hebben dat niet meer.
Kortom mijn verwachting is dat de economie na een loonstijging zich op een nieuw punt instelt met dezelfde fundamentele fout in het systeem en een nauwelijks ander werkloosheidspercentage. U zult begrijpen, mede uit eerdere artikelen van mij o.a. http://marcelroland.blogspot.nl/2014/08/aanzwengelen-van-de-economie-en-het.html, dat ik het te triest voor woorden vind.

zaterdag 11 juli 2015

A solution to the Crisis in Greece and keeping them in the Euro zone instead of the twilight zone.

By only looking at the sustainability of the Greek governmental debt you only solve a part of the problem. In the Debt Sustainability Analysis (DSA) of the IMF GDP is used as an exogenous parameter. This analysis shows a very vulnerable situation with respect to all parameters, meaning that it is very unlike that the proposals presented so far will solve the Greek problem.

The austerity program where so many Greeks are protesting against is unfortunately the only way to go. The main two valid arguments for that is the fact that the productivity is approximately 20 % lower then in The Netherlands which should result in a comparable lower GDP and wages and secondly that they are locked to the Euro. The good thing is that in the last 5 years this is already achieved, though in the hard way. So now the Greek can compete on the European market again, reducing their Current Account Balance (CAB), necessary because the deficit has to be turned into a surplus to make debt sustainable.

But here is the problem, you cannot require both the deficit and the CAB to be at a certain desired value because it will result in a not sustainable real economy, with high unemployment and with low probability to recover GDP, resulting in long term secular stagnation.

Apart from necessary tax reform, reduction of corruption and lowering prices of medicine among others, there is a need for a long term lower interest rate in combination with a at least 25 % haircut on debt to put Greece on a really sustainable track. This means a write off for all the lenders to Greece, Banks, countries, IMF, ECB, Central bank, etc. First responsibility for equity holders than deposit holders and as soon as the ERM is in place the European Resolution Fund and if needed the Governments have to support/bailout banks which are in trouble, because who else can save a institution relevant to society from collapsing, right: the taxpayer, but as a last resort saver.

For the Greeks the most important task is to reduce unemployment and stop the exodus of high educated young people who simply want to be part of a reasonable society, but reducing unemployment seems to be a problem in the whole European Union.

Well, still one day to go for the final(?) decision of the Euro group concerning the GREXIT.

woensdag 29 april 2015

En wat als we onze economie opnieuw zouden uitvinden: Een review.



Het boek ‘En wat als we onze economie opnieuw zouden uitvinden  is op gisteren 29 april 2015 in Hotel de Nieuwe Wereld in Wageningen door de schrijfster Heidi Leenaarts gepresenteerd aan een zeer uiteenlopend 150 koppig tellend publiek. Deze voorlopige meedenkversie is tot stand gekomen middels haar eigen onderzoek en gesprekken met anderen en heeft als doel te komen tot diepere inzichten om het huidige geld systeem te vervangen of aan te vullen met een alternatief om de totale werking van het systeem beter, eerlijker, duurzamer en stabieler te maken met minder mensen aan de zijlijn. 

De titel van het boek klinkt erg ambitieus en dekt de lading slechts gedeeltelijk, hetgeen wordt veroorzaakt door haar aanname dat geld in dezen een wel zeer belangrijke, zo niet de belangrijkste factor is. Neemt niet weg dat er in het huidige systeem wat minpunten zitten, waarvan we de gevolgen in de afgelopen crisis weer aan den lijve hebben kunnen ondervinden. Aan haar presentatie heeft het niet gelegen want die was vlot en sympathiek en wie kan er nou op tegen zijn om systemen die niet helemaal naar wens functioneren te verbeteren. 

Opvallend in haar betoog was wel dat de uitgangspunten eigenlijk al niet meer ter discussie stonden, dus wat over bleef was een uitleg en voor kritische vragen in die richting was eigenlijk ook geen ruimte, maar dat gold ook voor de vragen en discussies in het algemeen.

Nu zitten juist bij die uitgangspunten bij mij de problemen om mee te denken met deze nadenk versie van het boek. Op bijna elke bladzijde vind ik wel een punt waar ik een kanttekening bij wil maken en ik zal er ter illustratie een aantal uitlichten.

Er staat letterlijk in haar boek dat in het huidige geldsysteem er meer schuld dan geld wordt gecreëerd. Dat kan natuurlijk helemaal niet en is gewoon fout. Herman Wijffels die na haar ook zijn visie gaf op de problematiek formuleerde het ook iets anders. Hij zei, geld is schuld. Daar kan ik me dan wel in vinden. Dat betekent dat het voorbeeld dat ze in de zaal gaf om duidelijk te maken dat het systeem zorgt voor een tekort aan geld niet deugt. Dat ging als volgt:

Er wordt verondersteld dat niemand geld bij zich heeft. Alle aanwezigen konden van Lenie 100 Euro lenen en dat moest op straffe van boete clausules met 10 % rente worden terugbetaald aan het eind van de periode. In de tussentijd hadden alle aanwezigen de opdracht om meer geld te verdienen door middel van dienstverlening, verkoop van producten onderling. En aangezien iedereen de lening aan het einde van de periode moest terugbetalen met rente moet er dus geld verdiend worden. Een dame uit het publiek voelde meteen aan dat dat niet kon, want aan het eind kom je geld tekort. Deze redenatie zorgt er dan ook voor dat er een ongewenste druk op de maatschappij komt doordat iedereen zijn gedeelte wil verdienen en in dit geval ten koste van anderen.

En hier wringt natuurlijk ook de schoen. De geldschieter (Lenie) plaatste zich hierbij buiten de maatschappij en onttrok systematisch geld aan de maatschappij. Geen wonder dat zo’n systeem niet werkt. Geeft zij het geld uit binnen deze tijdelijke mini maatschappij dan is er niets aan de hand.
In haar boek geeft ze een soortgelijk voorbeeld met schelpen als betaald middel op een eiland. Ook hier doet zich hetzelfde probleem voor, dat macro-economisch geen hout snijdt. Rente is in ieder geval niet de schuldige in het systeem. Immers rente door een partij betaald komt bij een andere partij terecht en er verdwijnt dus geen geld.

Ook als beargumenteerd wordt dat geld aan de reële economie wordt onttrokken is dat niet specifiek genoeg geduid.

De opmerking dat het geldsysteem te weinig aandacht krijgt of zelfs een blinde vlek is, is wel wat kort door de bocht. Er zijn immers sinds mensenheugenis diverse geldsystemen geweest en ook nu worden er regelmatig alternatieve ruilsystemen dan wel betaalsystemen ontwikkeld. Bij elke crisis is geld weer vernieuwd onderwerp van gesprek.

De geldschaarste zou er tevens de oorzaak van zijn dat de samenleving ‘op zoek’ is naar geld en zou ook grotere verschillen tussen arm en rijk veroorzaken, op welke manier dat dan werkt wordt echter niet uit de doeken gedaan.

Dat het huidige systeem een verplichte groei als het ware afdwingt werd ook door Wijffels aangekaart. Ik kan me daar niets bij voorstellen. Lange termijn groei wordt immers veroorzaakt door populatie toename en/of technologische vooruitgaan en hoe dat de aarde gaat belasten is weer een ander verhaal.

‘Geld met geld verdienen’ wordt in het boek gepresenteerd als een soort abstractie voor alles wat er in het systeem fout gaat. Een nieuw ruilsysteem zou bijvoorbeeld speculatie moeten voorkomen. In mijn optiek maakt de rekeneenheid niets uit althans niet voor het tegengaan van speculeren. Zelfs zonder geldsysteem blijft de mogelijkheid tot speculeren bestaan.
In het verlengde hiervan liggen suggestieve begrippen als ‘bankschuldgeld’ en ‘wederkerigheid’ die een hoog epibreer-gehalte kennen om maar eens een gevleugelde uitspraak van Carmiggelt te gebruiken.
Al met al gaat hiermee het hele fundament onder het verhaal mank en er blijft dan ook weinig overeind staan. Het verschil wordt niet gemaakt door out of the box of mainstream denken, maar door common sense.
Kortom weinig macro-economische onderbouwing, met voorbeelden die niet deugen, maar dat alles wel voor het grotere goed.
De avond werd afgesloten met een inspirerende vertelling en lied door passionair Martijn Raaijmaker.